اختلالات روانشناختی

اختلال افسردگی ناشی از مصرف مواد/دارو

یکی از بزرگترین مشکلات جوامع بشری امروزه اعتیاد به مواد مخدر است که هر روز بر تعداد قربانیان افزوده می شود. اگرچه این پدیده در نگاه اول یک مشکل فردی به نظر می رسد ، اما در واقع یک مشکل عمده اجتماعی ، خانوادگی ، اقتصادی و بهداشتی در جوامع است. البته قسمت فاجعه بار این سوال وقتی آشکار می شود که متوجه شویم درصد زیادی از نسل جوان و جوان جامعه وابسته هستند.

اختلال افسردگی ناشی از مواد / دارو، منجر به توهم و یا هذیان‌هایی می‌شود که به علت تأثیرات فیزیولوژیک مواد/دارو می‌باشد.

این افراد هذیان و توهمات خود را باور کرده و طبق آن عمل می‌کنند.

این اختلال در مدت یا بلافاصله بعد از قرار گرفتن در معرض دارو یا پس از مسمومیت یا ترک مواد ایجاد می‌شود.

در حالی که اختلال روان پریشی اساسی قبل از مصرف مواد/دارو یا در مدت پرهیز مستمر می‌توانند روی دهند.

 ملاک­های تشخیصی اختلال افسردگی ناشی از مواد / دارو  در DSM5

A. اختلال برجسته و مداوم در خلق که در تصویر بالینی غالب است و با خلق افسرده یا کاهش محسوس علاقه یا لذت در تمام، یا تقریباً تمام فعالیت­‌ها مشخص می‌­شود.
B. شواهدی از سابقه، معاینه بدنی، یا نتایج آزمایشگاه برای هر دو (۱) و (۲) وجود دارد:
۱. نشانه­‌ها در ملاک A در طول یا مدت کوتاهی بعد از مسمویت با مواد یا ترک آن یا بعد از قرار گرفتن در معرض دارو ایجاد شده‌اند.
۲. مواد/داروی درگیر توانایی ایجادکردن نشانه­‌های ملاک A را دارد.
C. این اختلال با اختلال افسردگی که ناشی از مواد/دارو نیست بهتر توجیه نمی ‌شود. چنین شواهدی از اختلال افسردگی مستقل می­‌تواند شامل موارد زیر باشد:

نشانه­‌ها قبل از شروع مصرف مواد/دارو واقع شده‌­اند، نشانه­‌ها برای مدت زمان قابل ملاحظه­‌ای (مثلاً در حدود ۱ ماه) بعد از توقف ترک حاد یا مسمومیت شدید، ادامه داشته ­اند؛ یا شواهد دیگر وجود دارد که از وجود اختلال افسردگی مستقل که ناشی از مواد / دارو نیست، خبر می­‌دهند (مثل سابقه دوره­‌های عودکننده نامربوط به مواد/دارو).

این اختلال منحصراً در دوره دلیریوم روی نمی‌­دهد. این اختلال ناراحتی یا اختلال قابل ملاحظه بالینی در عملکرد اجتماعی، شغلی یا زمینه‌های مهم دیگر عملکرد ایجاد می­‌کند.

 

ویژگی­ های تشخیصی اختلال افسردگی ناشی از مواد / دارو

ویژگیهای تشخیصی یک اختلال افسردگی ناشی از مواد / داروها عبارتند از:

علائم یک اختلال افسردگی ، مانند اختلال افسردگی اساسی ، اما علائم افسردگی مربوط به خوردن ، تزریق یا استنشاق یک ماده (مانند سوء مصرف مواد ، سموم ، داروهای روانگردان یا سایر داروها) است.

علائم افسردگی پس از مدت زمان مورد انتظار از اثرات فیزیولوژیکی ، مسمومیت یا ترک آن ادامه می یابد.

اختلال افسردگی مربوطه ، همانطور که در سابقه بالینی ، معاینه فیزیکی یا نتایج آزمایشگاهی نشان داده شده است ، باید ظرف 1 ماه پس از مصرف موادی که احتمال ایجاد اختلال افسردگی را دارند ، رخ دهد (معیار B1).

علاوه بر این ، این تشخیص بهتر از اختلال افسردگی مستقل توجیه نمی شود. شواهد یک اختلال افسردگی مستقل شامل یک اختلال افسردگی است که قبل از استفاده یا ترک مواد رخ داده است. اختلال افسردگی مستقل یک اختلال افسردگی است که قبل از مصرف یا ترک مواد رخ می دهد. اختلال افسردگی مستقل نشان می دهد که ناشی از یک ماده / دارو نیست (معیار C).

اگر علائم منحصراً در طول هذیان رخ می دهد (معیار D) ، این تشخیص نباید انجام شود.

اختلال افسردگی مرتبط با افسردگی ، مسمومیت یا سوء مصرف مواد باید باعث ایجاد ناراحتی یا اختلال بالینی قابل توجهی در زمینه های اجتماعی ، شغلی یا سایر عملکردهای مهم شود که برای این تشخیص مناسب باشد (معیار E).

برخی از داروها (مانند محرک ها ، استروئیدها ، L-dopa ، آنتی بیوتیک ها ، داروهای سیستم عصبی مرکزی ، پوست ، داروهای شیمی درمانی ، عناصر ایمنی) می توانند باعث اختلالات خلقی افسردگی شوند.

قضاوت بالینی لازم است تا مشخص شود آیا این داروها در واقع با یک اختلال افسردگی مرتبط هستند یا این اختلال افسردگی خود به خود در زمان درمان فرد رخ داده است.

به عنوان مثال ، دوره افسردگی که طی چند هفته اول پس از شروع آلفا متیلدوپا (عامل کاهش فشار خون) در فردی بدون سابقه اختلال افسردگی اساسی ایجاد می شود ، تشخیص اختلال افسردگی ناشی از دارو را توجیه می کند.

در برخی موارد ، یک بیماری موجود (مانند یک اختلال افسردگی اساسی مکرر) ممکن است عود کند در حالی که فرد از دارویی استفاده می کند که می تواند علائم افسردگی را ایجاد کند (مانند L-dopa ، داروهای ضد بارداری خوراکی).

در چنین مواردی ، پزشک باید ارزیابی کند که آیا دارو در این وضعیت خاص علت دار است یا خیر.

اختلال افسردگی ناشی از دارو با در نظر گرفتن شروع ، فرایند و سایر عوامل مرتبط با مصرف مواد از اختلال افسردگی شدید متمایز می شود.

باید شواهدی از سابقه پزشکی ، معاینه فیزیکی یا نتایج آزمایشگاهی ، مصرف ، سوء استفاده ، مسمومیت یا ترک قبل از شروع اختلال افسردگی وجود داشته باشد.

خروج برخی از مواد ممکن است نسبتاً طولانی باشد و بنابراین علائم افسردگی اساسی ممکن است برای مدت طولانی پس از قطع ادامه یابد.

مواد روانگردان عامل اصلی سندرم روان پریشی هستند. اینها شامل الکل ، دی اتیل آمید و کتامین هستند.

اختلال افسردگی مرتبط با مواد (به عنوان مثال الکل ، داروهای غیرقانونی یا داروهای تجویزی برای اختلال روانی یا سایر بیماریهای جسمی) باید در حین استفاده از این ماده یا در صورت وجود علائم ترک مواد مخدر در تعطیلات شروع شود.

اختلال افسردگی اغلب در چند هفته یا ماههای اول مصرف مواد مخدر شروع می شود. پس از ترشح ماده ، بسته به نیمه عمر ماده / دارو و وجود علائم ترک ، علائم افسردگی معمولاً ظرف چند روز یا چند هفته برطرف می شود. اگر علائم به مدت 4 هفته پس از مدت زمان مورد انتظار برای ترک دارو یا داروی خاص باقی بمانند ، باید علل دیگر علائم خلقی افسردگی را در نظر گرفت.

اختلال افسردگی ناشی از مصرف مواد/دارو

 

همه گیرشناسی اختلال روان پریشی ناشی از مواد / دارو

شیوع دقیق این اختلال مشخص نیست.

بین ۷ تا ۲۵ درصد افرادی که دوره ی اول روان پریشی را در موقعیت‌های مختلف نشان دادند، این اختلال  را داشته‌اند.

 

سبب شناسی اختلال افسردگی ناشی از مواد / دارو

خلق و خویی

عواملی که به نظر می‌­رسد خطر اختلال افسردگی ناشی از مواد/دارو را افزایش می‌­دهند با نوع خاص دارو یا گروه افرادی که به اختلالات مصرف الکل یا داروی اساسی مبتلا هستند، مربوط می‌­شوند.

عوامل خطر که در تمام داروها مشترک هستند عبارتند از سابقه اختلال افسردگی اساسی، سابقه افسردگی ناشی از دارو، و عوامل استرس­زای روانشناختی – اجتماعی.

محیطی

عوامل خطری نیز وجود دارند که به نوع خاص دارو مربوط می‌­شوند

(مثل افزایش برانگیختگی دستگاه ایمنی قبل از درمان برای هپاتیت C مرتبط با افسردگی ناشی از اینترفرون – آلفا (interferon-alfa-induced depression)؛

مقادیر بالا (بیشتر از ۸۰ میلی گرم در روز همردیف­های پردنیزون کورتیکواستروئیدها یا

غلظت بالای پلاسمای افاویرنز، و محتوای بالای استروژن/پروژسترون در داروهای خوراکی ضد حاملگی).

اختلال افسردگی ناشی از مصرف مواد/دارو

تعدیل­ کننده‌‌ها

در جمعیت بزرگسال بیانگر ایالات متحده، در مقایسه با افراد مبتلا به اختلال افسردگی اساسی که اختلال مصرف مواد نداشتند، افراد مبتلا به اختلال افسردگی ناشی از مواد به احتمال بیشتری مرد، سیاهپوست بودند،

حداکثر دیپلم دبیرستان داشتند، یا بیمه نداشتند و درآمد خانوادگی کمتری داشتند.

آنها همچنین به احتمال زیادتری از سابقه خانوادگی بیشتر اختلالات مصرف مواد و رفتار ضداجتماعی، سابقه ۱۲ ماهه بیشتر وقایع زندگی استرس ­زا و تعداد بیشتر ملاک­های اختلال افسردگی اساسی DSM-IV خبر دادند.

آنها بیشتر احتمال داشت که از احساس بی‌­ارزشی، بی­خوابی/پرخوابی، و افکار مرگ و اقدامات خودکشی خبر دهند، اما کمتر احتمال داشت که از خلق افسرده و از دست دادن والد در اثر مرگ قبل از ۱۸ سالگی، خبر بدهند.

اختلالات همراه

افراد مبتلا به اختلال افسردگی ناشی از مواد / دارو در مقایسه با افراد مبتلا به اختلال افسردگی اساسی و اختلال بدون همزمان مصرف مواد، میزان بالاتر همزمانی با هریک از اختلالات DSM-IV دارند؛ به احتمال بیشتری اختلالات DSM-IV قماربازی بیمارگون و اختلالات شخصیت پارانوئید، نمایشی و ضداجتماعی دارند؛ و کمتر احتمال دارد که اختلال افسردگی مداوم (افسرده­ خویی) داشته باشند.

افراد مبتلا به اختلال افسردگی ناشی از مواد / دارو در مقایسه با افراد مبتلا به اختلال افسردگی اساسی و اختلال مصرف مواد همزمان، به احتمال بیشتری اختلال مصرف الکل یا هرگونه اختلال مصرف مواد دیگر و اختلال شخصیت نمایشی دارند؛ با این حال، آنها کمتر احتمال دارد که اختلال افسردگی مداوم داشته باشند.

 

تشخیص افتراقی اختلال افسردگی ناشی از مواد / دارو 

مسمومیت و ترک مواد: نشانه­‌های افسردگی عموماً در مسمومیت با مواد و ترک مواد روی می‌­دهند، و تشخیص مسمومیت یا ترک خاص مواد معمولاً برای طبقه ­بندی کردن جلوه نشانه کفایت می­‌کند.

در صورتی که نشانه­‌های خلقی به قدر کافی شدید باشند که توجه بالینی مستقل را موجه سازند، تشخیص اختلال افسردگی ناشی از مواد باید به جای تشخیص مسمومیت با مواد یا ترک مواد داده شود.

برای مثال، خلق ملول ویژگی مخصوص ترک کوکائین است.

فقط در صورتی که اختلال خلقی به طور قابل توجهی شدیدتر یا طولانی از آن باشد که معمولاً هنگام ترک کوکائین وجود دارد، و به قدر کافی شدید باشد که کانون توجه و درمان مجزا قرار گیرد، باید به جای ترک کوکائین، تشخیص اختلال افسردگی ناشی از مواد/دارو داده شود.

اختلال افسردگی اصلی: اختلال افسردگی ناشی از مواد / دارو با این واقعیت از اختلال افسردگی اصلی متمایز می‌­شود که همان­گونه که قبلاً شرح داده شد،  قضاوت شده باشد ماده­ای از لحاظ سبب­ شناختی با نشانه­ ها ارتباط دارد.

اختلال افسردگی ناشی از بیماری جسمانی دیگر: چون افراد مبتلا به بیماری­‌های جسمانی دیگر اغلب داروهایی را برای این بیماری­‌ها مصرف می­‌کنند، متخصص بالینی احتمال اینکه نشانه‌های خلقی در اثر پیامدهای بیماری جسمانی و نه دارو ایجاد شده باشند را در نظر بگیرد، که در این صورت، اختلال افسردگی ناشی از بیماری‌های جسمانی دیگر تشخیص داده می‌شود.

معمولاً سابقه، مبنایی را برای چنین قضاوتی تأمین می­‌کند.

 

گاهی، برای تعیین کردن تجربی این موضوع که آیا دارو عامل علیتی است یا نه، تغییر در درمان برای بیماری جسمانی دیگر (مثل جایگزین کردن یا قطع دارو) ممکن است لازم باشد.

اگر متخصص بالینی معلوم کرده باشد که اختلال ناشی از بیماری جسمانی دیگر و مصرف یا ترک مواد است، هر دو تشخیص داده می ­شوند (یعنی، اختلال افسردگی ناشی از بیماری جسمانی دیگر و اختلال افسردگی ناشی از مواد/دارو).

در صورتی که شواهد کافی برای تعیین این موضوع وجود نداشته باشد که نشانه‌­های افسردگی با مصرف مواد (از جمله دارو) یا ترک آن یا با بیماری جسمانی دیگر ارتباط دارند یا اصلی هستند

(یعنی، ناشی از مواد یا بیماری جسمانی دیگر نیستند)،

در این صورت تشخیص اختلال افسردگی مشخص دیگر یا اختلال افسردگی نامشخص داده خواهد شد.

اختلال افسردگی ناشی از مصرف مواد/دارو

خطر خودکشی 

گرایش به خودکشی ناشی از دارو یا درمان بیانگر تغییر محسوس در افکار و رفتار در مقایسه با خط پایه فرد است،

معمولاً از لحاظ زمانی با شروع مصرف مواد ارتباط دارد و باید از اختلالات روانشناختی اصلی زیربنایی متمایز شود.

در رابطه با گرایش به خودکشی ناشی از درمان مرتبط با داروهای ضدافسردگی، کمیته مشورتی اداره غذا و داروی (FDA) ایالات متحده، فراتحلیل­های ۹۹۸۳۹ شرکت­ کننده را که در ۳۷۲ آزمایش بالینی تصادفی داروهای ضدافسردگی در آزمایش­هایی برای اختلالات روانشناختی شرکت کرده بودند، بررسی کرد. این بررسی­ها نشان دادند که وقتی داده­ها در مورد تمام گروه­های سنی بزرگسال روی هم گذاشته شدند، افزایش خطر قابل درک رفتار یا افکار خودکشی­گرا وجود نداشت. اما در بررسی­هایی که از لحاظ سنی لایه­ بندی شده بودند، خطر برای بیماران ۱۸ تا ۲۴ ساله بالا بود، البته نه قابل ملاحظه.

فراتحلیل­های FDA خطر واقعی خودکشی را در بیمارانی که داروهای ضدافسردگی تحقیقی مصرف می­‌کنند ۰/۰۱ درصد نشان دادند.

 

در نتیجه، خودکشی پدیده ناشی از درمان بسیار نادر است، اما پیامد خودکشی به قدر کافی جدی بود که در سال ۲۰۰۷ در مورد اهمیت نظارت دقیق بر افکار خودکشی ناشی از درمان در بیمارانی که داروهای ضدافسردگی مصرف می­‌کنند، هشدار داده است.

درمان اختلال روان پریشی ناشی از مواد / دارو

درمان این افراد شناسایی ماده خاصی است که در این اختلال دخالت داشته است. درمان از طریق مهار رفتارهای روان پریشانه و پرخاشگر توسط دارو انجام می‌شود. احتمال اینکه بیمار را برای ارزیابی کامل و تضمین سلامتی‌اش بستری کنند هم وجود دارد.

در صورتیکه در زمینه مسایل مربوط به اختلال افسردگی ناشی از مواد / دارو نیاز به مشاوره روانشناختی دارید می‌توانید از خدمات دپارتمان بزرگسالان کلینیک اعصاب و روان هیربد بهره ببرید.

 در میان اختلالات موجود در طیف افسردگی ، افسردگی ناشی از سوء مصرف مواد زمانی آشکار می شود که فرد مواد اعتیادآور مصرف کرده یا ترک می کند. البته اگر فردی قبل از شروع به مصرف دارو علائم افسردگی را تجربه کرده باشد ، حتی اگر ماده روانگردان علائم را تشدید کند ، دیگر به عنوان یک اختلال افسردگی ناشی از سوء مصرف مواد طبقه بندی نمی شود. علائم افسردگی معمولاً در ماه اول پس از شروع دارو شروع می شود و طی چند روز تا چند هفته پس از ترک یا قطع آن از بین می رود. با این حال ، اگر این علائم بیش از چهار هفته پس از فروکش شدن اعتیاد ادامه یابد ، باید علائم دیگر افسردگی را در نظر گرفت.

5/5 - (1 امتیاز)

دکتر آرش هیربد

من دکتر آرش هیربد دوره پزشکی عمومی را در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و تخصص روانپزشکی را در دانشگاه شهید بهشتی گذراندم. در بیمارستان آتیه به عنوان روانپزشک و مسئول دفتر سلامت روان مشغول به کار هستم. در کلینیک هیربد به عنوان موسس و مسئول فنی و روانپزشک بزرگسال فعالیت دارم. در زمینه اختلالات خلقی، اضطرابی، وسواس ، اختلالات خواب و… می توانم به شما کمک کنم.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا