اختلالات روانشناختی

شخصیت پارانوئید و شکاک و بدبین (Paranoid personality)

اختلال شخصیت پارانوئید یک بیماری مزمن و همه جا است که با الگوهای مخرب ذهنی ، رفتاری و عملکردی مشخص می شود. تخمین زده می شود که این اختلال در یک تا دو درصد بزرگسالان وجود داشته باشد. علائم این اختلال اغلب شبیه اسکیزوفرنی است و برخی مطالعات نشان می دهد که ممکن است بین این دو اختلال ارتباط ژنتیکی وجود داشته باشد. افراد مبتلا به این نوع اختلال شخصیت بیشتر افسرده هستند و از فضاهای باز می ترسند.

این افراد معمولاً در دوران کودکی، محیطی ناامن و خانواده‌ای خشمگین و سخت گیر داشته و دائماً تحت انتقاد، تحقیر، سرزنش، سرکوفت و بی مهری قرار داشته اند.

شخصیت پارانوئید

تعریف 

در ضمیر ناخودآگاه و نیمه خودآگاه این افراد الگوهای فکری زیر شکل می‌گیرند:

  •   من نمی‌توانم به دیگران اعتماد کنم؛
  •   دیگران انگیزه‌های پنهان دارند؛
  •   اگر مراقب نباشم دیگران من را به بازی خواهند گرفت و یا قصد کنترل من را خواهند داشت؛
  •   همیشه بایستی مواظب دیگران و مراقب خود باشم؛
  •   خوبی دیگران ممکن است برای بدست آوردن چیزی باشد؛
  •   اگر به دیگران اجازه دهم آنها از من سوء استفاده خواهند کرد؛

همه گیرشناسی

میزان شیوع اختلال شخصیت پارانوئید 2 تا 4 درصد از جمعیت عمومی است.

در بستگان بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی، میزان بروز اختلال شخصیت پارانوئید بیشتر از افراد گروه شاهد است.

این اختلال در مردان شایع تر از زن هاست. میزان بروز آن در همجنس گراها برخلاف آنچه قبلاً پنداشته می شد، بیشتر از معمول نیست، ولی اعتقاد بر این است که در گروه های اقلیت، مهاجران و ناشنوایان بیشتر از جمعیت عمومی است.

تشخیص

بیماران مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید ممکن است در طول معاینه روانپزشکی رسمی به نظر برسند و از اینکه مجبور شده اند از روانپزشک کمک بگیرند ناراحت شوند.

در این بیماران ، تنش عضلانی ، ناتوانی در شل شدن و گسترش ماهیچه ها و نیاز به بررسی محیط برای شواهد ممکن است مشاهده شود.

حالت عاطفی بیمار اغلب جدی و غیرقابل انعطاف است. برخی از مفروضات آنها در استدلال های خود ممکن است اشتباه باشد ، اما صحبت آنها منطقی است.

در محتوای افکار آنها شواهدی از فرافکنی ، تعصب و گاهی افکار خودسخنی وجود دارد.

علائم

۱. فرد فکر می‌کند که دیگران از او سوءاستفاده می‌کنند، به او آسیب می‌رسانند و یا فریبش می‌دهند. بدون آنکه دلیل کافی برای این ادعا داشته باشد.

۲. فکر و ذهنش دائماً مشغول شک و تردیدهای ناموجه درباره وفاداری و قابل اعتماد بودن دوستان و همکاران است.

۳. به درد دل کردن با دیگران تمایل ندارد زیرا بی دلیل می‌ترسد اطلاعاتی که در میان می‌گذارد با بدجنسی علیه او به کار بروند.

۴. حرف‌های بی منظور و مهربانانه دیگران و رویدادهای کاملاً خنثی را حرف‌ها یا رویدادهایی تحقیرآمیز یا تهدیدآمیز تلقی می‌کند.

۵. به طور دایم کینه نگه می‌دارد.

۶. جملاتی را علیه شخصیت و آبروی خود کشف می‌کند که برای دیگران مشخص و آشکار نیست و به سرعت، با عصبانیت یا با حمله متقابل به آنها واکنش نشان می‌دهد.

۷. به طور مکرر، بدون توجیه منطقی، درباره وفاداری همسر یا نامزد خود شک می کند.

شخصیت شکاک

آیا می توان با فردی زندگی کرد که دارای شخصیت شکاک یا پارانوئید است؟

تحت هیچ شرایطی نباید با چنین شخصی ازدواج کنید و اگر وارد رابطه شدید ، خیلی زود رابطه را ترک کنید ، زیرا این شخص به هیچ وجه نمی تواند شوهر مناسبی برای شما باشد. البته ، اختلال پارانوئید دارای درجه و شدت خاصی است ، بنابراین تصمیم گیری در مورد ماندن و ترک (در صورت ازدواج) باید عاقلانه باشد.

اگر ایمنی شما و فرزندان شما در خطر است ، مدارا و سازش مجاز نیست و در اسرع وقت آن را ترک کنید. درست قبل از ترک ایمنی زندگی خود ، به فکر خود باشید و از خانواده و دوستان کمک بگیرید ، زیرا همانطور که قبلاً گفتم ، شخصی به دنبال انتقام است و باید در صورت احساس خطر با پلیس تماس بگیرید.

اگر می خواهید رابطه خود را با چنین فردی حتی برای مدت کوتاهی ادامه دهید ، باید چند نکته را رعایت کنید تا حداقل شرایط را آرام کرده و ایمنی و سلامت روحی و جسمی خود را حفظ کنید.

1- فکر نکنید که می توانید این شخص را تغییر دهید ، زیرا هرچه بیشتر تلاش کنید ، این شخص پرخاشگرتر و عصبانی تر می شود.

2- سعی کنید در قلب او اعتماد ایجاد کنید: صبور باشید و بدون فشار به او احساسات او را درک کنید و اجازه دهید او شما را به عنوان یک همراه ثابت و قابل اعتماد ببیند. هرگز به او نگویید: “چرا اصلا باور نمی کنی؟” نه تنها به هیچ نتیجه ای نرسیدید ، بلکه بدتر هم شد.

3. به دلیل رفتارهای سوء استفاده کننده و سوءظن های مداوم با او بحث نکنید ، زیرا اگر با او بحث کنید ، او باعث می شود فکر کنید تمام ایده هایی که برای شما داشت درست است.

4- با او با زبان گرم و نرم رفتار کنید: جز احترام ، پذیرش و همدردی بی قید و شرط چیزی نشان ندهید ، اما با رفتارهای نفرت انگیز ، تحقیرآمیز یا تهدید آمیز او مقابله کنید.

خصایص بالینی

ویژگی اصلی اختلال شخصیت پارانوئید ، شک و بی اعتمادی به دیگران است که جلوه های آن عمداً در همه جا و غیرقابل توجیه است و اقدامات دیگران را به عنوان اعمالی که به نظر می رسد با هدف تحقیر یا تهدید بیمار انجام شده است توجیه نمی کند.

این روند از اوایل بزرگسالی شروع می شود و در زمینه های مختلف خود را نشان می دهد.

افراد مبتلا به این اختلال تقریباً همیشه منتظرند دیگران از آنها سوء استفاده کرده یا به نحوی به آنها آسیب برسانند.

آنها اغلب بدون وفاداری یا صداقت دوستان و همکاران خود شک می کنند. آنها اغلب حسادت دردناکی دارند و بدون هیچ وفایی به وفاداری همسر یا شریک جنسی خود شک می کنند.

چنین بیمارانی در واقع احساسات خود را بیرونی می کنند ، و حفاظی که از آنها استفاده می شود طرح ریزی است ، یعنی آنها انگیزه ها و افکار خود را نسبت به دیگران نسبت می دهند.

افکار مربوط به خود انتسابی و خطاهای ادراکی که به طور معقول قابل دفاع هستند در این بیماران رایج است.

بیماران مبتلا به این اختلال حالت عاطفی محدودی دارند و به نظر می رسد عاری از هرگونه احساس هستند.

آنها افتخار می کنند که منطقی و عینی هستند در حالی که چنین نیستند.

اینها افراد گرم و صمیمی نیستند و قدرت و عزت مردم بر آنها تأثیر می گذارد و به این امر توجه زیادی می کنند و اگر فردی ضعیف و بیمار را پیدا کنند یا ببینند که در وضعیت آنها اختلال یا نقصی وجود دارد ، تحقیر می شوند. نگاه می کنند.

افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید می توانند مانند افراد فعال و م inثر در موقعیت های اجتماعی به نظر برسند ، در حالی که اغلب دیگران را ترسانده یا مردم را عصبانی می کنند.

شخصیت پارانوئید و بدبین (Paranoid personality)

معیارهای DSM5  برای اختلال شخصیت پارانوئید

A . بدبینی و بی اعتمادی فراگیر به دیگران، طوری که فرد انگیزه ها و نیات دیگران را بدخواهانه تلقی می کند. این طرز فکر در اواخر نوجوانی و قبل از اوایل بزرگسالی شروع شده است و در شرایط مختلف حضور دارد و با چهار مورد (یا بیشتر) از موارد زیر مشخص می گردد:

۱. فرد فکر می کند که دیگران از او سوءاستفاده می کنند، به او آسیب می رسانند، یا فریبش می دهند بدون آنکه دلیل کافی برای این ادعا داشته باشد.

۲. فکر و ذهنش دائماً مشغول شک و تردیدهای ناموجه درباره وفاداری و قابل اعتماد بودن دوستان و همکاران است.

۳. به درد دل کردن با دیگران تمایل ندارد زیرا بی دلیل می ترسد اطلاعاتی که در میان می گذارد با بدجنسی علیه او به کار بروند.

۴. حرف های بی منظور و مهربانانه دیگران و رویدادهای کاملا خنثی را حرف ها یا رویدادهایی تحقیرآمیز یا تهدیدآمیز تلقی می کند.

۵. به طور دائم کینه نگه می دارد (توهین ها، جریحه دارشدن احساسات، و انتقادها را نمی بخشد).

۶. حملاتی را علیه شخصیت و آبروی خود کشف می کند که برای دیگران مشخص و آشکار نیست و به سرعت، با عصبانیت یا با حمله متقابل به آنها واکنش نشان می دهد.

۷. به طور مکرر، بدون توجیه منطقی، درباره وفاداری همسر یا نامزد خود شک می کند.

B . این بی اعتمادی صرفاً در طول یک اختلال روانشناختی دیگر روی نمی دهد و نمی توان آن را به آثار فیزیولوژیک یک عارضه پزشکی دیگر نسبت داد.

سناریو اول

خانمی بدون دلیل خاصی بر این باور بود که همسایه‌هایش با عدم جلوگیری از سر و صدای بازی کودکانشان در راهرو و حیاط قصد اذیت و آزار او را دارند و این مسئله را با آنها در میان نمی‌گذاشت.

او شروع به برخوردهای بسیار سرد و گاهی تلافی جویانه (محکم بستن درب‌ها و…) کرد و حتی با میهمانهای آنها با نگاهی تحقیرآمیز برخورد می‌کرد.

تا اینکه یکی از همسایه‌ها موضوع را از او جویا شد و علت آن را بیان کرد.

با وجود توضیح و معذرت خواهی و رعایت بیشتر همسایه‌ها تغییری در رفتار او پیدا نشد.

به بهانه اینکه مدارس نقش تعلیم و تربیتی‌شان را بدرستی ایفاء نمی‌کردند، مدارس فرزندانش را چند بار عوض کرده بود و …

 

شخصیت پارانوئید و شکاک و بدبین (Paranoid personality)

سناریو دوم

خانمی بر این باور بود که درخت کاج همسایه عمداً در آنجا کاشته شده بود تا درخت پس از اینکه خوب بزرگ شد، جلوی دید او را بگیرد تا معلوم نشود همسایه‌اش چه کارهای بدی انجام می‌دهد.

سناریو سوم

همسایه به فرد گفت که اگر ممکن است کیسه زباله خود را داخل سطل زباله بگذارد.

زیرا حیوانات آن را متلاشی می‌کنند و چهره کوچه و بوی محل برای حداقل مدتی ناخوشایند می شود. 

فرد با معذرت خواهی و جواب مثبت ادامه داد اگر همه مشکلات این بود دنیا آباد می‌شد!!

همین خانم وقتی یکی از همسایه‌هایش شکایت می‌کرد که در موقع باز کردن درب ماشین به ماشین او صدمه رسانده است گفت: خوب مقصر خودتون هستید که ماشین تون رو زیاد نزدیک ماشین من پارک کرده بودید!

تشخیص افتراقی

اختلال شخصیت پارانوئید از اختلال هذیانی اغلب بر این اساس قابل افتراق است که هذیان تثبیت شده ای در اختلال شخصیت پارانوئید وجود ندارد.

از اسکیزوفرنی بدگمانانه (اسکیزوفرنی پارانویید) قابل افتراق است، چون در اختلالات شخصیت توهم و اختلال در شکل (فرم) فکر وجود ندارد.

از اختلال شخصیت مرزی نیز قابل افتراق است، چون بیماران پارانوئید به ندرت می توانند مثل بیماران مرزی، روابطی بیش از حد مداخله جویانه و آشفته با دیگران برقرار کنند.

سابقه دراز مدت رفتار ضد اجتماعی هم که در شخصیت ضداجتماعی دیده می شود، در بیماران پارانوئید وجود ندارد.

افراد مبتلا به اختلال شخصیت اسکیزوئید نیز افرادی منزوی و نجوش اند، ولی افکار بدگمانانه ندارند.

سیر و پیش آگهی

هیچ گونه مطالعه دراز مدت منسجمی در مورد اختلال شخصیت پارانوئید صورت نگرفته است.

اختلال شخصیت پارانوئید در برخی از بیماران، مادام العمر و در برخی دیگر مقدمه اسکیزوفرنی است.

برخی دیگر نیز با پخته تر شدنشان یا با کاهش فشارهای روانشناختیشان، صفات بدگمانانه خود را وارونه سازی می کنند و به این ترتیب به افرادی بدل می شوند که توجهی در خور به اخلاقیات و نوعدوستی از خود نشان می دهند.

اما بیماران دچار اختلال شخصیت پارانوئید در مجموع تا آخر عمر در کار و زندگی با دیگران مشکلاتی خواهند داشت.

مشکلات شغلی و زناشویی هم در این بیماران شایع است.

 

شخصیت پارانوئید و شکاک و بدبین

درمان

رواندرمانی

درمان انتخابی، رواندرمانی است ودرمانگر در تمام برخوردهایی که با این گونه بیماران دارد،‌ باید کاملا صریح و روراست باشد.

اگر به دلیل تناقص یا اشتباهی – مثلا به خاطر دیر کردن در جلسه رواندرمانی – قصوری متوجه درمانگر شد،‌ بهتر است صادقانه عذر خواهی کند، نه آنکه در دفاع از خود به توجیه بپردازد.

درمانگر باید همواره به خاطر داشته باشد که اعتماد و تحمل روابط صمیمانه برای بیماران مبتلا به این اختلال مشکل است؛ لذا در رواندرمانی فردی، درمانگر باید رفتاری حرفه ای در پیش بگیرد و زیادی با بیمار گرم نگیرد.

اگر بالینگر به خاطر اشتیاق مفرطی که خود دارد، از تفسیر – بویژه در مورد احساس وابستگی شدید بیمار، مسائل جنسیش و آرزویش برای داشتن روابط صمیمانه – بیش از حد استفاده کند،‌ بی اعتمادی او را به نحو چشمگیری افزایش خواهد داد.

بیماران پارانوئید معمولاً در گروه درمانی خوب عمل نمی کنند، با این حال رواندرمانی گروهی برای ارتقای مهارتهای اجتماعی و کاهش شکاکیت آنها از طریق ایفای نقش می تواند مفید باشد.

بسیاری از این بیماران رفتار درمانی را هم که برای پرورش مهارتهای اجتماعی به کار می رود، ممکن است مزاحم و مداخله گر بیابند و تحمل نکنند.

گاه رفتار بیماران مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید به قدری خطرناک و تهدید کننده است که لازم می شود درمانگر آن را مهار کند یا محدودیتهایی برایش وضع کند.

با تهمت زدن های هذیانی بیمار باید واقع بینانه،‌ اما آرام و به نحوی غیر تحقیر آمیز برخورد کرد.

بیماران پارانوئید اگر ببینند کسی که می خواهد به آنها کمک کند، ضعیف و درمانده است، عمیقاً وحشتزده می شوند، لذا درمانگر هیچ وقت نیابد کاری کند که بیمار خیال کند او می خواهد بر وی مسلط شود، مگر آنکه هر دو طرف بر سر آن به توافق رسیده باشند و قادر به انجام آن باشند.

دارودرمانی

برای مقابله با سراسیمگی (agitation) و اضطراب این بیماران، دارودرمانی مفید است.

در اکثر موارد، داروی ضد اضطرابی مثل دیازپام (valium) کافی است، اما گاه نیز ممکن است لازم باشد از داروی ضدّ روان پریشی مثل هالوپریدول (haldol) به مقدار کم و به مدتی کوتاه استفاده شود تا سراسیمگی شدید یا افکار نیمه هذیانی آنها قابل تدبیر باشد.

پیموزاید (orap) را که داروی ضدّروان پریشی است، در برخی از بیماران برای کاهش افکار بدگمانانه آنها به کار برده اند که موفق هم بوده است.

5/5 - (1 امتیاز)

دکتر آرش هیربد

من دکتر آرش هیربد دوره پزشکی عمومی را در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و تخصص روانپزشکی را در دانشگاه شهید بهشتی گذراندم. در بیمارستان آتیه به عنوان روانپزشک و مسئول دفتر سلامت روان مشغول به کار هستم. در کلینیک هیربد به عنوان موسس و مسئول فنی و روانپزشک بزرگسال فعالیت دارم. در زمینه اختلالات خلقی، اضطرابی، وسواس ، اختلالات خواب و… می توانم به شما کمک کنم.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا