تست روانشناسی

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

تفکر خلاقانه یعنی «توانایی و مهارت ذهنی» جهت ایجاد ارتباط های سازنده میان معانی مختلف به طوری که منجر به ایجاد یک مفهوم، کنش و رابطهء تازه یا خلق یک اثر و موقعیت جدید یا آفریده ای منحصر به فرد گردد.

این نوع تفکر به حل مسئله و به تصمیم گیری های مناسب کمک می کند. با استفاده از این نوع تفکر راه حل های مختلف مسئله و پیامدهای هر یک از آنها بررسی می شوند. این مهارت فرد را قادر می سازد تا مسائل را از ورای تجارب مستقیم خود دریابد و حتی زمانی که مشکلی وجود ندارد و تصمیم گیری خاصی مطرح نیست، با سازگاری و انعطاف بیشتر به زندگی روزمره بپردازد.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

تفکر خلاق

تعریف خلاقیت ساده نیست. تعاریف زیادی برای آن ارائه شده است مانند:

  • فرایندی که در برگیرندهء تفکر و واکنش است، و برقرار کننده رابطه بین انسان و گذشته اش تا به
  • محرک ها (اشیاء، نشانه ها، مفاهیم، افراد، موقعیت ها واکنش نشان دهد.
  •  آفریدن، به وجود آوردن
  •  جرأت متفاوت بودن
  • توانایی با قدرت ذهنی یا بدنی برای ساختن یا بازسازی واقعیت به نحوی منحصر به فرد .
  • یافتن ارتباط بین چیزهایی که قبلا با هم بی ارتباط بودند به طرقی که از نظر خود فرد تازه و معنی دار است.

این تعاریف نشان می دهد که خلاقیت در برگیرنده این موارد است:

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

توانایی دیدن چیزها به شیوه ای نو

آموختن از تجربه های قبلی و ارتباط دادن این یادگیری با موقعیت های تازه

  • تفکر انعطاف پذیر و شکستن محدودیت ها
  • استفاده از روش های غیر سنتی برای حل مشکلات
  • فراتر از اطلاعات گام برداشتن
  • آفریدن چیزی منحصر به فرد

تفکر خلاق به عنوان فرایند و راهی برای برقراری ارتباط بین چیزهائی که با هم ارتباطی ندارند و یافتن راه های تازه در همه مراحل رشد دیده می شود.

تفکر خلاق مستلزم خلاصه کردن اطلاعات ادراکی و تغییر و تبدیل آن به شکلی تازه است. بنابراین آدم های خلاق منفعل نیستند. آنها دارای یک مهارت مهم هستند.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

مهارت طوری دیگر اندیشیدن

نکات اصلی این مهارت عبارتند از:

الف – تفکر مثبت

ب – یادگیری فعال

ج – ابراز وجود

د- تشخیص حق انتخاب های دیگر (برای تصمیم گیری)

ه – تشخیص راه حل های جدید برای مشکلات

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

الف – تفکر مثبت

انعطاف پذیری در شیوهء تفکرمان درباره زندگی، خالی از فایده نیست. عده ای با طرح شیوه های تفکری که به توانایی ما در نگریستن و پاسخ دادن به دنیا به شیوه ای انعطاف پذیر کمک می کنند یا از توانایی ما می کاهند «تفکر مثبت» را این گونه تعریف کرده اند.

تفکر مثبت به انواع مهارت هایی که با آزمون های بهره هوشی سنجیده می شوند، ارتباطی ندارد. لكن تفکر مثبت به لیاقت شما در مواجهه با چالش های زندگی به شیوهء هوشمندانه ارتباط پیدا می کند. کلید این نوع «هوش اجتماعی»، انعطاف پذیری است.

در انجام ارزیابی های اولیه و ثانویه انعطاف پذیر باشید. اگر در درک توانایی ها و انتخاب هایتان انعطاف پذیر باشید، مشکلات زندگی خودتان را به طور مؤثری حل خواهید کرد.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

 انعطاف پذیری در انجام ارزیابی های اولیه

در ارزیابی های اولیه خودتان انعطاف پذیر باشید. از حوادث زندگی که باید به آنها توجه نمائید اجتناب نکنید یا آنها را انکار نکنید. اما از هر کاهی نیز کوهی نسازید و خود را تحت استرس قرار ندهید که ضرر این کار به مراتب بیشتر از سود آن است.

انعطاف پذیری در انجام ارزیابی های ثانویه

به هنگام ارزیابی های ثانویه، بیشترین نفع شما در آن است که رویکرد « مسئله گشایی» همراه با نگرش تسلط  و خودکارآمدی اتخاذ کنید. اگر ارزیابی اولیه شما می گوید که حادثه زندگی یک مسئله است، از ابتکار خود برای پاسخ دادن به بهترین وجه استفاده کنید. اگر فقط یک یا دو مهارت سازش در اختیار دارید احتمال دارد با اعمال «راه حل هایی» که نتیجه نمی دهند به بن بست برسید.

یک روانشناس معروف به مشکلی اشاره می کند که اگر افراد نتوانند در پاسخ دادن به چالش های زندگی انعطاف پذیر باشند، با آن روبرو می شوند. آنان به دلیل این که گزینه های دیگری ندارند، صرفا «بیشتر همان» راه حلی را پیاده می کنند که قبلا مؤثر واقع نشده است.

درست شبیه این است که هر چیزی را با چکش درست کنید. اگرچه ممکن است واضح به نظر برسد، همه ما این تجربه را داشته ایم که در مواردی چون نتوانسته ایم به گزینه های مناسب بیشتری فکر کنیم، برای

حل مشکل خود با سماجت یک راه حل غير مؤثر را به کار گرفته ایم.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

 شیوه های تفکر مثبت به شکل های زیر بروز می یابند

  • از آن افرادی هستم که عمل می کند، نه اینکه فقط فکر می کند یا از وضعیت شکوه می نماید.
  • به چالش ها به عنوان چیزی که بترسم نگاه نمی کنم، بلکه به عنوان فرصتی برای آزمودن خودم و آموختن می نگرم.
  • در بیشتر کارهایی که انجام می دهم، می کوشم نهایت سعی ام را بکنم. .
  •  وقتی که با حوادث ناخوشایند قریب الوقوع مواجه می شوم، معمولا با دقت می اندیشم که چگونه با آنها برخورد کنم.

وقتی که به شیوه مقابله ای رفتاری « تفکر مثبت» متوسل می شوید، همه توجهتان آن است که عملی مفید را در پیش گیرید و نگرش خوش بینانه و توأم با امید خود را نسبت به زندگی حفظ کنید. مقابله رفتاری تفکر مثبت با توانایی تمرکز به آینده در ارتباط است و نه با تمرکز بر تجارب منفی در گذشته.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

ب- یادگیری فعال:

در کتاب « تفکر منطقی» در زمینه یادگیری ۵ اصل به نقل از یک روانشناس معروف برای یادگیری آسان و دائمی به صورت زیر ذکر شده است:

  • یاد گیرنده تحریک شده باشد، وقتی که او سهمی در جریان یادگیری دارد.
  • یادگیری متناسب با رشد یادگیرنده باشد، وقتی که یادگیری با استعداد بدنی و عقلانی یادگیرنده متناسب باشد.
  • یادگیری از طرحی پیروی کند، وقتی که یادگیرنده بتواند روابط با معنا را در میان فعالیت ها وهدف تشخیص دهد.
  • یادگیری مورد ارزیابی قرار گیرد، وقتی یادگیرنده راهی برای آگاهی از پیشرفت خود در اختیار داشته باشد.
  • یادگیری با رشد شخصی و اجتماعی ارتباط پیدا کند، وقتی که یادگیرنده رشد وسازگاری رضایت بخشی را احساس کند.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

تفاوت یادگیری انسان در مراحل مختلف زندگی

یادگیری انسان در مراحل مختلف رشد و با توجه به ویژگی های آن، تفاوت دارد. اگر چه در دوران کودکی بسیاری از یادگیری ها به طریق شرطی شدن کلاسیک یا شرطی شدن فعال صورت می گیرد ولی با توجه به اصل موجودیت انسان به عنوان اشرف مخلوقات باید به یادگیری وی از طریق شناخت، آگاهی و بصیرت تعمق کرد.

در فرایند یادگیری انسان، باید به قدرت تفکر و اندیشیدن به عنوان محور اصلی شناخت در جریان یادگیری اندیشید. به طور کلی هر اندازه نفوذ و دامنه اختیارات و فعالیت های یاد گیرنده در امور آموزش و یادگیری بیشتر باشد، رضایت وی از این فرایند بیشتر خواهد بود و تعهد بیشتری در قبال آنها خواهد داشت.

نتیجه این امر بهبود پیشرفت آموزشی خواهد بود که خود زمینه ساز ایجاد شناخت و درک عمیق تر نسبت به مطالب آموخته شده و در نتیجه اشراف کامل به آنها در زمینه ایجاد تغییرات جدید سازنده و خلاقیت خواهد بود.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

نوع برخورد والدین کارمند با کودکان

ما می توانیم با استفاده از شیوه هایی که زمینه بررسی و کاوش در محیط را مساعد می کند، تفکر خلاق خود را تقویت کنیم. والدینی که در بیرون از منزل کار می کنند (بویژه پدران) گمان می کنند.

برای جبران اوقاتی که نزد فرزندانشان نیستند باید کارهایی مثل رفتن به پارک، سینما، باغ وحش و رستوران را انجام دهند یا وسایل و اسباب بازی های گران قیمت برای فرزندانشان بخرند.

فعالیت های ساده و روزمره ای مانند خرید کردن، رفتن به زیرزمین خانه، تعمیر یک وسیله خراب یا کار کردن در باغچه به همراه پدر یا مادر همگی یادگیری فعال و مشارکتی محسوب می شوند و ارزش های آموزشی زیادی دارند.

با پرسش های ساده ای مانند اینکه وقتی آب را داخل فریزر می گذاریم یا هنگامی که به گیاهان خورشید نمی تابد چه اتفاقی می افتد؟ به بچه ها کمک می کنیم تا حدس بزنند، فرضیه ای داشته باشند یا برداشت علمی کنند؛ چرا که در غیر این صورت فقط در کتاب ها به این مطالب برمی خورند.

این فعالیت ها سبب می شود بچه ها درباره علت و معلول ها فکر کنند و بتوانند براساس این روابط در ابزار، مواد و مفاهیم کاوش کنند و بر آنها مسلط شوند.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

ج – ابراز وجود

با وجود آنکه ما برای خلاقیت ارزش قائلیم و می خواهیم آن را تشویق کنیم، اما ممکن است برخی افراد خلاق به عنوان مزاحم شناخته شوند. زیرا زیاد می پرسند و می خواهند به جای پذیرش دیدگاه دیگران و انسان های اطرافشان امکانات دیگر را بررسی کنند.

این مسئله ممکن است برای کسانی که در ارتباط با آنها هستند به دلایل زیر دشوار باشد:

  1. شاید احساس کنند که این گونه افراد اقتدار آنان را تهدید می کنند. زیرا دید گاهشان را نمی پذیرند.
  2. به دانش و مهارت های خود اعتماد ندارند و به همین دلیل نمی خواهند بگذارند دیگران فراتر از برنامه آماده شده پیش بروند.
  3. نگرانی از اینکه ممکن است هرج و مرج شود. مهم است بخاطر داشته باشیم مقصود از ابراز خود، بی بند و باری نیست.

مقصود فرایند خلاقانه آزاد ذهنی و آزادی ابراز عقیده است. نه به این مفهوم که هرکس هرچه مایل است انجام دهد. در محیط های آموزشی نگرانی از لحاظ محدودیت زمانی می تواند فشاری ایجاد کند که مانع از تشویق تفکر خلاق شود، چون دست اندرکاران آموزش احساس می کنند ناچارند آموزش دیدگان را به سمت هدف از پیش تعیین شده ای برای یادگیری هدایت کنند.

به هرحال طبیعی است اگر این اعتقاد وجود داشته باشد که پرورش تفکر خلاق برای رشد فعلی و آینده جوامع اهمیت حیاتی دارد، باید برای ایجاد وقت و فضای کافی برای درگیری افراد با فرایند خلاقیت سرمایه گذاری کرد.

به عنوان مثال لازم است بین برنامه درسی و تشویق دانش آموزان به درگیر شدن با فرایند تفکر خلاق تضادی وجود نداشته باشد.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

نکات مهم در به دست آوردن انگیزه و اعتماد به نفس

جهت یافتن اعتماد به نفس و انگیزه لازم برای رسیدن به مرحله ابراز وجود در فرصت های به دست آمده نکات زیر را در وجودتان درونی سازید و با تکرار به آنها ایمان آورید:

 

  • اکنون از فرصت های (هرچند ناراحت کننده و دردناک) که تجارب لحظه به لحظه ام برایم پیش می آورند تا بتوانم از الگوهای عاطفی قالبی و روبات مانند خلاصی یابم، استقبال می کنم.
  • هیچ گاه فراموش نمی کنم که تمام چیزهایی که بتوانند در حال حاضر مرا شادمان کنند و از آنها لذت ببرم، دراختیار دارم. مگر اینکه اجازه دهم آگاهی ام تحت تأثيرانتظارات و توقعاتی قرار گیرد که براساس گذشته با آیندهء مورد تصورم هستند. .
  • خود را در تمام احوال قبول دارم و آگاهانه همه چیز را احساس می کنم. در مورد آنها فکر می کنم، صحبت می کنم و به آنها عمل می کنم و آنها را جزئی از رشد به سوی آگاهی برترمی دانم.
  • من با همه مردم با چهره ای باز مواجه می شوم و با عمیق ترین احساسات با آنها ارتباط برقرار می کنم. زیرا اگر خود را پنهان کنم، در دام انزوا و جدایی از مردم باقی خواهم ماند.
  • کنترل اضطراب آمیز ذهن خود گرای خود را رها کرده و به دنبال انرژی بیشتری می گردم تا مرا
  • قادر کند با مسائل پیرامون خود بیامیزم
  • من همواره از «هفت اصل هشیاری» که مورد نیاز من است، مثل احساس داشتن انرژی، استنباط و ادراک قوی، عشق، آرامش درونی و رسیدن به تمام اصول هشیاری آگاه هستم.
  • من همه چیز و همه کس را – از جمله خودم – درک می کنم و به عنوان شخصی بیدار و آگاه در راستای برنامه های آگاهی برتر و رسیدن به عشق و یگانگی بی قید و شرط تلاش می کنم.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

اعتماد به نفس جز با شناخت «نفس» (خود) حاصل نمی شود. وقتی با دقت به فعالیت ها، بازی ها و محدودیت های شخصیتی که نفس شما باعث بروز آنها می شود نگاه کنید، متوجه می شوید که می توانید فکر کنید چه کسی هستید.

اما شما هیچ یک از این ها نیستید. تمام این ها برای کشف هوشیاریتان است. اگر بنا می شد فهرستی از تمامی فعالیت ها، خصوصیات شخصیتی و محدودیت های شخصیتان که اکنون مسئول آنها نفس شما است بنویسید، کشف می کردید که بسیاری از این ها در فهرست ده سال گذشته عمرتان نبوده است و بسیاری از آنها نیز در فهرست ده سال آینده شما نخواهند بود.

دنیا برای لذت بردن ماست اما تنها زمانی می توانیم کاملا از آن لذت ببریم که فراموش کنیم مجبوریم چه نقش هایی را بازی کنیم. ما باید راهی پیدا کنیم که بتوانیم بین آنچه اساسأ هستیم و الگوهای عاطفی که رفتار ما را تحت الشعاع قرار داده اند تمایز قائل شویم.

در عین حال یک فرد آگاه هرگز نقش های فردی یا حتی نقش های اجتماعی خود را رد نمی کند، بلکه آنها را اجرا می کند. این یعنی لذت بردن از نقش های لحظه به لحظه زندگی.

فقط زمانی که افراد مورد آزار قرار می گیرند، تحت تأثیر رفتارهای گروه قرار نمی گیرند. این افراد بسیار انعطاف پذیرند و به هر بادی که بوزد، متزلزل نمی شوند. حتی از تغییر اوضاع هم ناراحت نمی شوند.

زیرا مترصد یافتن راهی برای هرگونه تغییرات «ما» هستند. آگاهی، عشق، بصیرت و انعطاف پذیری آنها به ما می گوید که قدری درمورد خود فکر کنیم و فرصت ابراز وجود را از خود نگیریم.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

د – تشخیص حق انتخاب های دیگر (برای تصمیم گیری):

شما عموما سعی می کنید به چیزی بچسبید که حتما در اختیار دارید، چیزی را به دست آورید که ندارید و یا از چیزی بپرهیزید که نمی خواهید. ذهن خودگرای شما آلت دست نفس شما شده است که برای

«توجیه منطقی» تقاضاها و توقعات ایمنی، احساسی و قدرتی شما فرمان می دهد.

هنگامی که از بار سنگین وابستگی هایی کم می کنید که تاکنون حمل می کرده اید، ذهن خردگرای شما رفته رفته آرام می شود و شما به افزایش بصیرت و هوشیاری خود می پردازید. انتخابی می کنید که پیش از توجه به نحوه گفتار و کردارتان در دسترس شما قرار نداشت.

هنگامی که فضای ارزشمند آگاهی و ادراک شما با هشدارهای اضطراری برانگیخته نشده و با الگوهای تعلق اور مختلف مربوط به اینکه دنیا چگونه باید باشد، اشغال نشده باشد، شما با انرژی ها و روش های ظریف تر اطراف خود هم نوا شده و قدرت تفکر خلاقتان می تواند مسیرهای جدیدی از انتخاب را کشف نماید.

راه های بسیاری وجود دارند که به قله کوه آگاهی منتهی می شوند. آنچه برای شما اهمیت دارد این است که راه خود را بیابید و سپس آن را ادامه دهید حتی هنگامی که ادامه راه را مشکل می یابید. یکی از دام های نفس، به شک انداختن شماست که آیا راهی که می روید نتیجه بخش است یا خیر؟ اگر تلاش کنید نتیجه بخش خواهد بود.

توجه کردن به سه عاملی که جنبه های رشد آگاهی را ارائه می کنند می تواند مفید باشد.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

این عوامل چنان درهم تنیده اند که هرگونه پیشرفت در یکی از آنها موجب پیشرفت در دو عامل دیگر می شود:

  • ترک انتظارات عادتی
  • آرام ساختن ذهن
  • احساس همدردی نکردن با «خود» که نفس شما چنان با ثبات و استواری از آن محافظت می کند.

آنچه مهم است اینکه به خاطر داشته باشیم در سخت ترین لحظات نیز، بن بستی نیست و همواره انتخابی دیگر برای جستجو کردن وجود دارد. مشخصه فرایند خلاق، آزمودن و تجربه کردن است. هر تفکر خلاقی به موفقیت نمی انجامد.

اما اگر افراد احساس عدم موفقیت کنند حس خلاقیتشان برانگیخته نمی شود و دنبال کشف چیز تازه نمی روند. اشتباهات مهم هستند زیرا تفکر را به سمت جلو هدایت می کنند. از این رو برای پرورش تفکر خلاق جنبه حیاتی دارند.

از سوی دیگر موفقیت و دریافتن راههای تازه خود نه تنها تقویت کنندهء این شیوه خلاق است بلکه به پرورش اعتماد به نفس فرد و بروز این احساس که «من می توانم» کمک می کند.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

ه – تشخیص راه حل های جدید برای مشکلات

بررسی کنید تا چه حد با جملات زیر موافق یا مخالف هستید.

  • به توانایی خویش در حل مسائل جدید و مشکل اعتماد دارم.

قوياموافقم  موافقم  مخالفم   قويا مخالفم

  • معتقدم که با تلاش و وقت کافی می توانم اغلب مسایل را که با آنها مواجه می شوم، حل نمایم.

قويا موافقم  موافقم   مخالفم    قويا مخالفم

  • تعداد زیادی از مسائلی که با آنها روبرو می شوم پیچیده تر از آنند که حل نمایم.

قويا موافقم   موافقم    مخالفم    قويا مخالفم

  •  پس از آنکه تصمیم هایی می گیرم، نسبت به آنها خوشحالم.

قويا موافقم   موافقم   مخالفم   قويا مخالفم

  •  وقتی که با مسئله ای روبرو می شوم، مطمئن نیستم که آیا می توانم وضعیت پیش آمده را تحت کنترل بگیرم.

قويا موافقم   موافقم   مخالفم   قويا مخالفم

  • توان آن را دارم که اکثر مسائل را حتی اگر هیچ راه حلی بلافاصله در دسترس نباشد، حل کنم.

قويا موافقم   موافقم   مخالفم   قويا مخالفم

این جملات از فهرست مسأله گشایی گرفته شده اند. اگر با جملات ۱ و ۲ و ۴ و ۶ موافق و با جملات ۳ و ۵ مخالف باشید، به توان حل مشکل خود اعتماد نسبتا بالایی دارید.

اما مهم نیست که اعتماد شما به مهارت حل مشکلتان در حال حاضر بالاست یا نه، وقتی طرح هایی برای پاسخگویی به چالش های زندگی ابداع می نمایید در واقع از روش حل مشکل استفاده می کنید.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

 این کار یک مهارت کاربردی برای کنار آمدن با مشکلات است.

اما از جنبه روانشناختی هم مفید است. استفاده صحیح از مهارت مسئله گشایی موجب اعتماد به نفس در شما می شود. وقتی بدانید مهارت های حل مشکل را در اختیار دارید احساس لیاقت و تسلط شما تقویت خواهد شد.

مهارت های حل مشکل اثر بخش باسازگاری شخصی، همبستگی خوبی دارند. پژوهشگران دریافته اند افرادی که در مسئله گشایی مهارت یافته اند این اصل را می پذیرند که فایق آمدن بر چالش های زندگی نیاز به تلاش شخصی دارد.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

روش های کلیدی در تشخیص مشکلات

برای تشخیص راه حل های جدید در مشکلاتتان این سه نکته کلیدی را در نظر داشته باشید:

نخست:

افراد اغلب به بن بست می رسند چرا که آنها به طور انعطاف ناپذیری راه حل واحدی را در مسائل خودشان اعمال می کنند. وقتی که با این راه حل موفق نمی شوند، به انجام راه حل مشابه دیگر دست می زنند. پر واضح است که اگر نتوانیم چیزی را با چکش درست کنیم، در این صورت پتک به دست گرفتن، احتمالا بهترین راه حل نخواهد بود.  لكن اغلب این حقیقت را به هنگامی که با مشکلات روزمرهء زندگی خود مواجه می شویم، نادیده می گیریم.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

دومین نکته مورد توجه عبارت از این است که:

بعضی مواقع برای رویارویی با یک مشکل، بهترین کار آن است که راه حلی منحصر به فرد و خیلی متفاوت را در پیش بگیریم. این مطلب به ویژه در کار با دیگر افراد صادق است. دفعه دیگری که در تلاش برای حل چیزی با شخص دیگر به بن بست می رسید راه حل غیرمنتظره ای را در پیش بگیرید.  پیشنهاد نمی شود که باید به شیوه ای عمل کنید که مضر و خطرناک است. لكن، می ارزد به خاطر داشته باشیم که بهترین مسأله گشایان کسانی هستند که می دانند چگونه مبتکر و خلاق باشند و به مسائل از تمام زوایا نگاه کنند.

 سومین نکته ای که باید راجع به حل مشکل بدانید عبارت از این است که:

برای مسئله گشایی باید رویکردی فعال – و نه منفعل – داشته باشید. آنچه از ذهن شما تراوش می گردد ماحصل توانمندی ها، آگاهی ها و تفکر خلاقانه شخص شما می باشد.

چنانچه مشغول تقویت روحیه خلاقیت در کودکان می باشید، بدیهی است در تعدادی از این فعالیت ها به سؤالاتی بر می خورید که پاسخ آنها را نمی دانید.

یکی از راههای مناسب جستجوی پاسخ سؤال به همراه کودکان در کتاب های منزل یا کتابخانه است. آنچه مهم است اینکه به این ترتیب کودکان به یادگیری و تلاش بیشتر برای یافتن جواب علاقمند می شوند.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

استفاده از سوالات بدون پاسخ درست و غلط

با استفاده از سؤالاتی که پاسخ درست و غلط ندارند مانند: «آرزو داشتی چه اتفاقی بیفتد؟» یا «اگر اتومبیل اختراع نشده بود چه می شد؟»

یا بازی هایی مثل با یک ورق کاغذ چند نوع چیز مختلف می توان ساخت؟ از یک نوار لاستیکی یا گیره کاغذ چطور؟ می توان تفکر خلاق را تحریک کرد.

راه دیگر ایجاد زمینه های گفتگو در منزل در موقعیت های مختلف است. حتی برای گرفتن تصمیماتی در منزل می توان از کودکان نظر خواست.

از سوی دیگر صحبت از تجارب گذشته با فرزندان نیز می تواند آموزنده باشد، چرا که کودکان به این طریق می توانند با گذشته ارتباط برقرار کنند و درک بهتری از شرایط داشته باشند.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

مثال:

اعضای یک گروه دانش آموزی صبح های جمعه برای گردش به کوه می روند. در این سفر یک روزه مربیان برآنند تا دانش آموزان به دستیابی شناخت و تفسیر جدیدی از طبیعت اطرافشان نائل آیند.

در این اردو دانش آموزان فراگرفتند که نسبت به صداهای اطرافشان قضاوت زود هنگام و واکنش بدون تفکر (مانند فریاد یا فرار) بروز ندهند و انعطاف پذیری نسبت به ارزیابی های اولیه و ثانویهء خود را آموختند.

همچنین ضمن پاکسازی محیط زیست، به شهروندان حاضر در مکان، شیوه های صحیح دفع زباله را آموخته و بدین ترتیب فرصتی جهت ابراز وجود و محرک توانمندی های خود در این زمینه را یافتند.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

تقسیم بندی دانش آموزان به سه دسته مختلف

دانش آموزان به سه گروه تقسیم گشته و هر گروه با مشورت و همفکری با یکدیگر بهترین مسیر جهت رسیدن به مقصد نهایی را انتخاب کرده و سپس در جمع کلیه اعضاء، هر گروه به معرفی مسیر مورد نظر خود و مزایای آن نسبت به مسیرهای دیگر پرداخت.

با این روش دانش آموزان علاوه بر شناخت حق انتخاب راههای متفاوت برای تصمیم گیری، به تمرین مهارت حل مشکل و شناسایی راه حل های جدید برای آن پرداختند. در پایان به خاطر داشته باشیم برای تقویت تفکر خلاق باید خارج از چهارچوبها عمل کرد. در هر لحظه از ما خواسته می شود راههای تازه پیدا کنیم و چیزهای زیادی را ببینیم و قضاوت کنیم.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

تفکر نقادانه

تفکر انتقادی یک فرایند شناختی فعال، هدفمند و سازمان یافته است که با استفاده از آن به بررسی افکار و عقاید خود و دیگران پرداخته و به فهم روشن تر و بهتری دست می یابیم. تفکر انتقادی مستلزم استفاده فعال از هوش، دانش و توانایی ها برای مقابله مؤثر با موقعیت های زندگی است.

در تفکر فعال وقتی فرد با یک موقعیت تصمیم گیری و انتخاب مواجه می شود، فعالانه به جمع آوری اطلاعات می پردازد، امکان ها و احتمالات مختلف را بررسی می کند، با افراد با تجربه و متخصص مشورت می کند و سپس درباره تمامی این موارد به تفکر انتقادی می پردازد.

همچنین یکی از ابعاد مهم تفکر انتقادی، بررسی دقیق موقعیتها با پرسیدن سؤالات مناسب و مربوط است که باعث می شود درک بیشتری نسبت به دنیا پیدا نموده و تصمیم های آگاهانه تری بگیریم.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

همچنین می بایست به منبع اصلی عقاید و نظرات پی برد که شامل مراجع قدرت، کتب، شواهد حقیقی و تجربه شخصی می باشد و سپس به ارزیابی اعتبار این منابع پرداخت. یکی از فعالیت های مهم در تفکر انتقادی، گوش کردن به نظرات دیگران و ایده های جدید و ارزیابی آنهاست.

کسانی که تفکر انتقادی دارند، نسبت به تجارب جدید باز بوده و در صورت وجود شواهد و دلایل منطقی، انعطاف پذیری لازم را برای تغییر و اصلاح ایده های خود دارا هستند.

بنابراین ترکیب دو توانایی مشاهده موقعیت ها از نقطه نظر دیگران و بررسی دلایل و شواهد نقطه نظرات مختلف به فهم کامل تر و بینش عمیق تر نسبت به موقعیت های زندگی کمک می کند.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

تفکر انتقادی چیست؟

تفکر انتقادی به معنای تفکر صحیح برای ارزیابی مسائل است. به تعریف دیگر، تفکر همراه با استدلال، مسئولیت، مهارت و هدف را تفکر انتقادی می نامند.

فردی که تفکر انتقادی دارد می تواند سؤالات مناسب بپرسد، اطلاعات مربوط را به طور مرتب و خلاق جمع آوری کند و به نتایج مدلل برسد که او را قادر به زندگی و عملکرد موفق نماید.

کودکان با قدرت تفکر انتقادی به دنیا نمی آیند و این توانایی را بدون آموزش کسب نمی کنند. توانایی تفکر انتقادی، مهارتی است که بایستی آموخته شود، لیکن بسیاری افراد آن را فرا نگرفته اند.

تفکر انتقادی همان تفکر علمی است که در ساختار ریاضی و علوم به کار می رود. هر چند بشر به طور مداوم اطلاعات را ارزیابی می کند، اما در تفکر انتقادی، ارزیابی این اطلاعات به شیوه ای ماهرانه و دقیق است که منجر به بهترین نتیجه می شود.

افراد با تفکر نقاد می توانند مستقل فکر کنند، مشکلات را شناسایی کنند، اطلاعات مربوط را جمع آوری و تجزیه تحلیل کنند و نتیجه بگیرند. آنها بدون تکیه کردن به نظرات و ایده های سایرین فکر می کنند، به عبارت دیگر تلقين نمی پذیرند و خود قضاوت می کنند.

تفکر انتقادی در واقع روش شناختی است که عمدتا با بررسی داده ها به قضاوت می پردازد. بر خلاف تفکر خلاق که در پی یافتن راه های تازه است، در تفکر انتقادی شخص از منابع و اطلاعات موجود بر اساس دانش قبلی برای حل مسئله کمک می گیرد.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

با توجه به اینکه مهارت تفکر انتقادی مادرزادی نیست، اطلاعات، تجربه و تمرین برای ایجاد آن ضروری هستند. برخلاف مهارت مطالعه یا ریاضیات فراگیری مهارت های تفکر، برنامه مشخصی ندارد و از همه موقعیت هایی که می توانند برانگیزاننده این نیاز باشد امکان استفاده وجود دارد.

در زندگی روزمره می توان مواقعی را یافت که قضاوت انتقادی مورد نیاز است و بعد آن را تمرین کرد. برای کودکان بهترین شیوه آموزش این مهارت آن است که به آنان کمک کنیم علت و معلول ها را بشناسند.

آنها باید یاد بگیرند چگونه اطلاعات لازم را به دست آورند و از این اطلاعات استفاده کنند. در اینجا شیوه های ساده ای که می تواند در منزل و مدرسه برای تقویت این نوع تفکر استفاده شود، مرور می کنیم.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

راهکارهای تقویت تفکر انتقادی

  • تقویت تیزبینی (می توان از افراد خواست به اطراف نگاه کنند و هر چه می بینند نام ببرند.) :
  •  تقویت حافظه (می توان در شرایط مختلف از کودکان خواست بیاد بیاورند، مثلا صبحانه چه خورده اند؟ اول چه، بعد چه؟) :
  • حدس زدن از آنها بخواهید درباره اندازه ها حدس هایی بزنند و بعد با کمک خودشان آن را با ابزارهای اندازه گیری مجدد سنجید و با حدس آنها مقایسه کرد.) :
  •  بررسی کردن (با بررسی کالا موقع خرید و با کمک سؤالاتی مثل: آیا آنچه می خریم مورد نیازمان است؟ آیا قیمت آن مناسب است؟ آیا می توان کالایی با قیمت بهتر و کیفیت بهتر پیدا کرد؟ به افراد ارزیابی کردن را می آموزیم.) :
  •  استفاده از نشان ها می توان از افراد خواست تا به مشخصات شیئی که ما می گوییم گوش دهند و بعد با توجه به مشخصات، آن را نام ببرند.)
  • پرسیدن سؤالات: (از افراد بخواهید از والدین، بستگان و همسایگان درباره شغلشان سؤال کنند. چطور این مشاغل را انتخاب کرده اند؟ آیا از کاری که انجام می دهند لذت می برند؟)

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

استفاده کردن از نشانه ها و پرسیدن سوالات

استفاده از نشانه ها و پرسیدن سؤالات بیانگر توانایی های فرد در جمع آوری و درک اطلاعات است و در نهایت به وی مهارت و اعتماد به نفس می دهد تا از مردم اطرافش در زندگی روزمره اطلاعات بگیرد و درباره آن فکر کند.

گفتگو درباره شنیده ها با دیگران و ارزیابی سخنان سایرین بر اساس اطلاعاتی که داریم کمک می کند تا بیاموزیم که شنیده هایمان را نیز باید مورد ارزیابی قرار دهیم.

از سوی دیگر باز کردن زمینه گفتگو با افراد در زمینه مسائل مختلف و از جمله فشارهای مختلفی که ما را به سمت انتخاب خاصی هدایت می کند (مثلا تبلیغات)، کمک می کند تا آنان درک بهتری از فشاری که با آن مواجهند و ممکن است از آن آگاه نباشند به دست بیاورند.

  • چه کسی مدل ها را پایه گذاری می کند؟
  • . چه کسی به ما می گوید چه چیزی بخریم؟
  • آیا کسی را می شناسیم که محصولی را با نام معروفی خریده و از آن ناراضی بوده است؟
  •  آیا زمانی را به خاطر می آوریم که آنچه را دیگران انجام می داده اند نکردیم و نتیجه خوبی گرفتیم ؟حتی نتیجه ای بهتر از دیگران؟

نکات اصلی مهارت تفکر انتقادی عبارتند از :

  • ادراک تأثیرات اجتماعی و فرهنگی بر ارزش ها، نگرش ها و رفتارها
  • آگاهی از نابرابری ها، پیشداوری ها و بی عدالتی ها
  • واقف شدن به این مسئله که دیگران همیشه درست نمی گویند
  •  آگاهی از نقش یک شهروند مسئول

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

الف) ادراک تأثیرات اجتماعی و فرهنگی بر ارزش ها، نگرش ها و رفتارها:

هنوز باید موانع را از پیش پای خود بردارید و به پیش بروید. هنوز می خواهید نقش مهمی در جهان پیرامون خود ایفا کنید، هنوز می خواهید مطالب گوناگون بیاموزید، با مردم بیامیزید و ضمن زندگی کردن آگاهانه، در سازندگی جهان زیبای خود نقش بیشتری داشته باشید.

اما شما این کارها را انجام نخواهید داد. فقط بدن و ذهن شماست که در این نمایش روزمره کار و بازی و غیره شرکت می جوید. هوشیاری آگاهانه شما فقط از مکانی در درون شما، یعنی در جایی که همه چیز در آرامش به سر می برد، نظاره گر اوضاع است و در تمام اوقات، حتی اگر بدن یا ذهنتان گرفتار خشم یا حسادت شود، شما آگاهید که در حال ایفای نقشی هستید که مدت هاست به آن خو گرفته اید.

زیرا به آرامی شاهد هستید که ذهن و جسم شما مانند دیگران با در دست داشتن سرنخ ها، نقش خود را در زندگی روزمره اجرا می کنند.

وقتی در مرکز آگاهی زندگی می کنید، خود را مانند هنرپیشه ای خواهید دید که روی صحنه بزرگ زندگی ایستاده است. هر روز نقشی را ایفا می کنید که ارزش ها، نگرش ها، رفتارها و به طور کلی محیط اجتماعی اطرافتان به شما دیکته می کند و متوجه می شوید برنامه های عادتی که نفس و ذهن شما را فعال کرده اند، پیوسته مترصد آن هستند که شما را از درک اینکه واقعا که هستید، منع کنند.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

مطرح کردن سوال برای تشخیص حالات خود

با مطرح ساختن سؤال هایی مانند «فکر می کنی چه هستی؟» یا «فکر می کنی که هستی؟» دقیقا متوجه می شوید که نفس شما حالت تدافعی دارد. «نقاب ها» یا نقش های اجتماعی که اکنون شما را از فرایند زندگی دور کرده اند، کدامند؟

چه چیزهایی باعث بروز عصبانیت، ترس، حسادت یا اندوه می شوند؟ ذهن شما با چه چیزی (یا چه کسی مقابله می کند؟ آنچه نشان می دهد طرز تفکر شما چگونه است، رفتارهای شما در ارتباط با نفستان می باشد.

تمام این برنامه ها شما را متزلزل و نا امن نگه خواهند داشت. دنیا برای لذت بردن ماست، اما تنها زمانی می توانیم کاملا از آن لذت ببریم که فراموش کنیم مجبوریم چه نقش هایی را بازی کنیم.

بنابراین به تدریج می آموزیم که ما این شخصیت هایی نیستیم که نفس های ما از آن ها دفاع می کنند. اگر این شخصیت ها نیستیم، پس مجموعه محرک هایی که از جامعه بر ما اثر کرده، ما را چه یا که کرده است. همچنان که به تفکر نقاد می رسیم، به طور فزاینده درک می کنیم که ما فقط جسمی زنده نیستیم. جسم های ما به مثابه معبدهایی هستند که جایگاه آگاهی ما هستند.

وقتی که دیگر به نقش های اجتماعی و تاثیرات فرهنگی و ارزشی برخود نیاندیشید، خود را موجودی مستقل می یابید که توانایی استفاده از زبان، قدرت تحلیل و ذخیره آنها در حافظه و نیز استفاده از نماد ها و مقایسه عقاید و فرضیات را دارا است. آیا ارسطو انسان را حیوانی خردمند ندانست؟

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

ب) آگاهی از نابرابری ها، پیشداوری ها و بی عدالتی ها:

وقتی با مسئله ای مواجه می شوید، ارزیابی اولیه شما، ماهیت آن را برایتان روشن می سازد. بدیهی است که این ارزیابی اولیه بدون توجه و تمرکز لازم، خالی از آسیب هایی چون پیشداوری و نابرابری نخواهد بود. در زیر مثال هایی از این نوع ارزیابی اولیه ذکر می شود:

تفکر خودکار:

وقتی ذهنتان درگیر چیزی می شود که تلاش می کنید از آن اجتناب کنید، عینیت مسئله را از دست می دهید. نمی توانید این مشکل را از ذهن خود بیرون کنید. درگیری شما با آن، غیر ارادی و خودکار می شود و تفکر سازنده شما را تباه می کند.

تعمیم افراطی:

شما چیزهایی را خطرناک می بینید که فقط شبیه به شیء یا پدیده ای به نظر می رسند که از آنها اجتناب می کنید. صداها، مناظر، رایحه ها و اعمال افرادی که شما را به یاد این چیزها می اندازد، مضطربتان می کنند. در ذهن خود در مورد این که چگونه حادثه ای کاملا عادی می تواند به شما ضرر برساند، خیالپردازی می کنید.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

فاجعه آفرینی:

همه چیز را بزرگ می کنید و همیشه به بدترین نتیجه ممکن می اندیشید. همه چیز و حشتناک، زشت و وحشت آور به نظر می رسد. امکان هرگونه قوت قلب و تفکر مثبت را از خود سلب می کنید. برای اینکه خود را متقاعد کرده اید که حالت فاجعه آمیز تنها پیامد ممکن می باشد.

ادراک انتخابی:

گرایش پیدا می کنید که نکات منفی را ببینید. اگر سه جنبه مثبت و یک جنبه منفی برای مسئله ای وجود داشته باشد، شما روی جنبه منفی تمرکز می کنید. اگر واقعا احساس نگرانی می کنید، شاید حتی به دنبال حقایق منفی بگردید صرفأ به این دلیل که به خود ثابت کنید که بجاست مضطرب باشید.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

انعطاف ناپذیری:

همه چیز را صرفا به صورت سفید و سیاه مشاهده می کنید. نمی توانید ابهام و عدم قطعیت را تحمل کنید. همه چیز برایتان یا خوب است یا بد و به خاطر تعمیم افراطی، ادراک انتخابی و نبود تناسب، سرانجام همه چیز برایتان بد جلوه می کند.

درباره الگوهای غلط تفکر که اغلب باعث ایجاد اضطراب و سر در گمی شدید بدون دلیل، تفکر خودکار، تعمیم افراطی، ادراک انتخابی، تفکر انعطاف ناپذیر، استدلال چرخشی و انتظارهای غیر واقعگرایانه می شوند، چیزهایی آموختید.

انسان ها میل شدیدی به تفکر غلط دارند. بنابراین لازم است افکار خود را به ویژه زمانی که ناراضی و غمگین هستند، بیازمایید. آموختید که چگونه افکار شما در احساساتتان نیز تأثیر می گذارند.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

 چرا مهارت انتقادی مهم است؟

به منظور، تجزیه و تحلیل آنچه به خودتان می گویید دارا بودن مهارت انتقادی مهم است. شیوه خوب و مؤثر برای آزمودن بی طرفی تفکر خود عبارت است از: «ثبت اطلاعات روزانه» در دفتر. روزانه آنچه را که اتفاق می افتد (رویداد زندگی)، آنچه را که در ذهن می آورید (ارزیابی اولیه خود و احساسی را که در شما به وجود می آید، ثبت کنید.

شاید دریابید که این عوامل فرایند ارزیابی اولیه را که قبلا اشاره شد، تشکیل می دهند. همچنین ستون دیگری را به این نمودار اضافه کنید که در آنجا منطق خودتان را تجزیه و تحلیل می نمایید. اگر تفکرتان نادرست است.

سعی کنید رویداد مورد نظر را دوباره به شیوه ای معقول تر ارزیابی کنید و در پایان احساس جدیدی را که پس از اصلاح تفکر خود پیدا خواهید کرد، ثبت نمایید. به این ترتیب بی طرفی تفکر خود را «آزموده اید» و آن را از هرگونه نابرابری، پیشداوری و بی عدالتی پاک می سازید.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

ج) واقف شدن به این مسئله که دیگران همیشه راست نمی گویند:

می توانید با پذیرش این واقعیت که هیچ کدام از آن هایی که به شما نزدیک هستند انسان هایی کامل (بی عیب و نقص نیستند، بسیار آسانتر به نقد و بررسی افکار و عقایدشان بپردازید. سعی کنید جلوی تمایل خود به مورد پذیرش قرار گرفتن و تأييد شدن را بگیرید.

وقتی خود را در موقعیتی می یابید که نفعی برای شما ندارد، لازم نیست آن طور باشید. البته اجتناب از پذیرفتن نقش هایی که از شما انتظار می رود و رها شدن از روابط زیان آور، مستلزم رنج و تلاش می باشد.

بعضی مواقع باید تصمیم بگیرید که آیا می ارزد به خاطر کسب رضایت در بلند مدت، در کوتاه مدت رنج بکشید. انعطاف پذیری در تفکر به این معناست که حداقل مایل هستید این انتخاب را مد نظر داشته باشید.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

 با احساس شایستگی و عزت نفس زندگی کردن اغلب مشکل است، اما ناممکن هم نیست.

با در نظر گرفتن این ریز فاکتور مهم است که می توانیم به راحتی تمامی آنچه به عنوان غیر قابل تغییر از عقاید و نظرات دیگران در ذهنمان حک گردیده است را مورد بررسی و در صورت لزوم تجدید نظر قرار دهیم وقتی با توجه به ارجحیت ها ( یا حذف کامل آنها) به اصلاح وابستگی های خود می پردازید، متوجه خواهید شد که دیگر چیزی ندارید که از دیگران مخفی نگاه دارید.

آنگاه از اینکه می توانید با هر شخصی دقیقا در مورد آنچه شما تجربه می کنید ارتباط بر قرار نمایید، احساس رضایت می کنید. همچنان که با حذف عادت هایتان، تفکر انتقادی شما رشد می کند، قادر خواهید شد که تمام دخالت های مبتنی بر رابطه علت و معلول در بازی هایی را که تا آن موقع بازی می کردید رها کنید. بازی پول، بازی حس ایمنی، بازی جنسیت (زن – مرد)، بازی کسب اعتبار، بازی قدرت، بازی کسب معرفت و تخصص و غیره.

این ها می توانند نقش های زیبایی برای بازی کردن باشند، در صورتی که شما آنها را آگاهانه و از روی اشتیاق بازی کنید، اما وقتی آنها را از روی وابستگی بازی نمایید، موجب رنج و ناکامی شما می شوند. این که بتوانید به موقع خود را آشکار سازید.

با آنچه فکر می کنید نادرست است مخالفت نمایید و بگذارید مردم با همه جنبه های شما آشنا شوند، خیلی خوب است. از اینکه در آن هنگام چگونه آنها می توانند به سرعت نمایش خود را نیمه کاره رها کنند و شما را بدون نقاب ها و نقش های ساختگی که قبلا با آنها شناخته می شدید، بپذیرند، شگفت زده می شوید.

شما برای آنچه دقیقا احساس می کنید کاملا محق هستید. اگر «دیگران» رنجیده خاطر می شوند این مشکل خود آنهاست. شما با ارائه تجاربتان به آنان برای برنامه ریزی دوباره عادت هایشان که به آن نیاز دارند. به عنوان آموزگارشان هستید. آنان نیز تنها در توان بخشی شما برای یافتن عادت هایتان آموزگار شما هستند.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

د) آگاهی از نقش یک شهروند مسئول:

بسیاری از افراد می گویند که دوست دارند امری مؤثر و تصمیمی سازنده را در زندگی جمعی خود نهادینه سازند، اما باور ندارند که بتوانند در این زمینه کاری انجام دهند. آنها برای خود مسئولیتی نمی بینند و نمی خواهند در کار دیگران نیز دخالت کنند.

گویا بسیاری از ما، از نقش خود به عنوان نیرویی از توان کلی جامعه و به عنوان یک فرد مسئول در قبال جامعه خود غافل گشته ایم.

به خاطر داشته باشیم افرادی که با آنها کار و زندگی می کنید، انتظار دارند با ابتکار خود به این ایده تحقق ببخشید. شما حتی اگر از هیچ قدرتی برخوردار نیستید یا اختیارات اندکی دارید، فرصتی دارید تا به عنوان یک شهروند همچون دیگران حوزه های مختلف زندگی اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهید.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

 تفکر منطقی برای حل مسئله

نگران آن نباشید که شاید پاسخ درست را ندانید یا قدم در راهی اشتباه بگذارید. از خود نپرسید که آیا دیگران از آنها پیروی خواهند کرد یا نه؟ تنها کافی است با استفاده از شیوه تفکر منطقی توانسته باشید به نتایج جدیدتری رسیده و ناقضی برای آنها نیافته باشید. «تفکر منطقی» با استفاده از روش حل مسئله شکل می گیرد.

این روش توسط «جان دیوئی» مربی بزرگ امریکایی ارائه گردید. این روش هم اکنون جامع ترین روش تحقیق علمی است که شامل مراحل زیر می باشد:

۱۔ بیان مسئله:

در اولین گام یا قدم، مسئله یا مشکل بایستی روشن و مشخص باشد.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

۲۔ جمع آوری معلومات و مفروضات:

در مرحله دوم یعنی پس از بیان مسئله با مشکل فرد محقق باید اطلاعات لازم و مدارک مورد نیاز را که در حل مسئله مورد نظرلازم است جمع آوری نموده، آنها را طبقه بندی نماید و ارتباط آنها را با یکدیگر روشن سازد. روش پرسیدن سؤالات که پیش از این ذکر شد در همین مرحله به کار گرفته می شود.

3- پیدا کردن راه حل های مناسب:

پس از مشخص شدن مسئله و جمع آوری مدارک لازم، محقق بایستی با بهره گیری از معلومات و مفروضات، یک یا چند راه حل آزمایشی را جهت حل مسئله در نظر گیرد. این راه حل ها را در اصطلاح علمی «فرضیه» می نامند. برخوردار بودن از یک تفکر خلاق در این مرحله بسیار کارآمد می باشد.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

۴- آزمایش راه حل ها:

در مرحله چهارم راه حل هایی را که به نظرتان رسیده است آزمایش نمایید تا صحت و اعتبار نسبی آنها معلوم گردد.

۵- انتخاب راه حل مناسب:

در این مرحله از بین راه حل ها یا به عبارت دیگر از بین فرضیه ها، فرضیه ای را که بیشتر از بقیه مورد تأیید است انتخاب و آن را به عنوان یک راه موقتی و آزمایشی می پذیرد. در انتخاب راه حل اصلح، از خود جسارت به خرج داده و به آنچه که تا کنون بوده است اهمیتی ندهید.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

۶- استنتاج:

در این مرحله محقق از فرضیه های انتخاب شده اموری را نتیجه می گیرد و تا اندازه ای آنها را تعمیم می دهد. در این مرحله است که احساس مسئولیت شما سرنوشت ساز می باشد چنانچه اعلام نتایج خود را مفید می دانید، دریغ نورزید!

به طور کلی استفاده از تفکر انتقادی نه تنها در مسائل علمی بلکه در زندگی روزمره انسان نیز وسیله خوبی برای حل مشکلات می باشد. بنابراین ایجاد مهارت در به کار بردن روش حل مسئله در برخورد با مسائل زندگی یکی از کارسازترین و مفیدترین راهکارها می باشد.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

مثال:

« هومن» دانش آموز مقطع راهنمایی می باشد. علی رغم استعداد ذاتی وی در تألیف داستان و سرودن اشعار، متأسفانه دچار مشکل شدیدی در رابطه با سخنرانی در جمع می باشد.

به همین دلیل در مراسم و موقعیت های مختلف قادر به بیان صحیح آثار خود نمی باشد. او به این نتیجه رسیده است که می باید به هرنحو ممکن گامی در جهت حل این مشکل بردارد. او با استفاده از روش های تفکر انتقادی اقدام به این کار می نماید.

صورت مسئله برای وی مشخص است « مشکل سخنرانی و ابراز بیان در جمع» وی در رابطه با مشکلش با دیگران صحبت و از آنها سؤال می کند. همچنین با استفاده از تجربیات آنان و نیز مطالعه کتب مختلف روانشناسی و فن بیان اطلاعات لازم را در این زمینه جمع آوری می نماید.

مهارت تفکر خلاقانه و نقادانه

او واقف است که ترس از آنچه در محیط اجتماع درباره وی قضاوت می گردد و نیز پیشداوری دیگران درباره لرزش صدای وی در حین سخنرانی مشکلش را تشدید می کند. بنابراین اولین گام را مبارزه با آنها و نادیده انگاشتن آن می داند.

« هومن» می باید از میان راه حل های مختلف بهترین را برگزیند. اغلب افراد دچار مشکل وی، راه حل کناره گیری را انتخاب کرده و از صحبت کردن در جمع می پرهیزند. لیکن دریافت های «هومن» حکایت از آن دارد که تمرین و ممارست پی در پی بر خلاف تصور سایرین، راه حل این مشکل می باشد.

« هومن» این کار را با در نظر گرفتن آموخته هایش می آزماید و هم اکنون در جلسات مختلف به ارائه آثار و سخنرانی می پردازد.

 

5/5 - (1 امتیاز)

دکتر آرش هیربد

من دکتر آرش هیربد دوره پزشکی عمومی را در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و تخصص روانپزشکی را در دانشگاه شهید بهشتی گذراندم. در بیمارستان آتیه به عنوان روانپزشک و مسئول دفتر سلامت روان مشغول به کار هستم. در کلینیک هیربد به عنوان موسس و مسئول فنی و روانپزشک بزرگسال فعالیت دارم. در زمینه اختلالات خلقی، اضطرابی، وسواس ، اختلالات خواب و… می توانم به شما کمک کنم.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا